Category: Uncategorized

Mali i Zi (Portreti i një shteti)

Mali i Zi (Portreti i një shteti)

Nga pikëpamja ontologjike, realiteti është fenomen relativ, kështu që thuhet se nuk ekziston një realitet i vetëm, por realitete të ndryshme që bashkëjetojnë. Nëse i qasemi me këtë frymë përshkrimit të identitetit malazez, gjithnjë duke u bazuar në analiza të mirëfillta të proceseve shoqërore, kohore dhe historike, arrijmë te përfundimi se identiteti malazez është një konstrukt me natyrë të shtresëzuar, pra, një bashkësi e realiteteve që e përfaqësojnë. Ky konstatim sot përbën karakteristikën emblematike të Malit të Zi, multikulturalizmin, të faktuar në Kushtetutë, ligjin për të drejtat dhe liritë e pakicave si edhe në Konventat e ratifikuara ndërkombëtare.
Gjeneza
Interesi real për t`a studiuar në tërësi kompleksitetin e identiteteve kulturore lindi me shfaqjen e komuniteteve transnacionale ku multikulturalizmi ndikoi, jo vetëm në marëdhëniet ndërpersonale, por edhe në nivel bazik personal, e rrjedhimisht kolektiv, në perceptimin dhe reflektimin mbi identitetin – kush jam/jemi dhe çfarë përfaqësoj/më?
Shoqëria malazeze që në kohën e organizimit primitiv shoqëror u njoh me konceptin e identitetit të shtresëzuar. Supozohet se gjithçka filloi me mpleksjen midis fiseve të sllavëve të jugut dhe shqiptarëve. Gojëdhënat popullore sugjerojnë se disa fise malazeze janë produkte të degëzimit të vëllazërimeve me shqiptarët. Janë përshkruar lëvizjet e barinjëve të Shqipërisë së Veriut dhe të Zetës gjatë gjtihë Mesjetës, të dalluar për nga struktura sociale segmentare, me marëdhënie fisnore që prisnin kufijtë fetar dhe etnik. Nisur nga ky këndvështrim, trashëgimia folklorike përbën një aspekt të veçantë në studimin dhe kuptimin e identitetit të shtresëzuar malazez. Ndërkaq, Ballkani ka qenë njohur prej shekujsh për shkëbime të vazhdueshme mes serbëve dhe shqiptarëve. Indikative janë lidhjet princërore dhe familjare të Mesjetës, ku bien në sy martesat e përfaqësuesve të tre brezave të familjes sundimtare Crnojeviq: Gjuragji, Stefani dhe Ivani, me të bijat e Zahariave, Kastriotëve dhe Arianitëve. Gjithashtu, e njohur është historia e shenjtores Angjelinës, vajzës së fisnikut Gjergj Arianiti, prijësit shqiptar me kryeqendër në Kaninë (Vlorë), e martuar me despotin serb Stefan Brankoviqin. Ndër to, ekzistojnë edhe ndërthurje të tjera dinastike, në të katër anët e horizontit ballkanik, si dëshmi e shtrirjes gjeografike të gjithanshme, të lidhjeve midis serbëve dhe shqiptarëve.
Martesat kanë forcuar aleancën e cila supozohet të ketë qenë kundërpërgjigje ndaj ndryshimit rrënjësor, kulturor, që po i kanosej strukturës së rajonit nga Perandoria Osmane. Besëlidhja e Lezhës në vitin 1444, ku mori pjesë Stefan Crnojeviq, së bashku me djemtë Gjergjin dhe Gjonin (Ivani), është pa diskutim shembull i një ngjarje përbashkuese në luftën për liri.
Megjithatë, në diskursin mbizotërues të ligjerimit akademik dhe publik anashkalohet përspetiva historike e ‘fuzionimit’ të serbëve dhe shqiptarëve, si pikënisje për t`a shtjelluar dhe shpjeguar identitetin e shtresëzuar kulturor malazez. Përkundrazi, dikotomia institucionale malazeze është shfaqur në dy forma, përmes përpjekjes për t`i qendruar pranë rrënjëve dhe vatrës serbe ose e kundërta, për t`a afirmuar shkencërisht identitetin njëmijë vjeçarë të kombësisë malazeze.
Në kundërshtim më këto dy qëndrime të skajshme dhe hipoteza të konsumuara, qendron konstatimi se grupet etnike dhe kulturat nuk kanë qenë asnjëherë entitete me kohëzgjatje të pafundme kohore, as me një vetëpërcaktim të krijuar në mënyrë të pavarur nga kontaktet me jashtë. Ato janë formuar dhe artikuluar në kontakt me njëri-tjetrin, herë në konflikt, herë në mënyrë paqësore. Rrjedhimisht, ndryshimi vendimtar nuk është zhdukja e grupeve etnike, por shkalla më e lartë e ndërveprimit mes tyre, që na rikthen sërish tek zanafilla dhe vlera thelbësore e identitetit kulturor malazez sot.
Me qëllim portretizimin e saktë të Malit të Zi, personalisht e konsideroj me rëndësi të veçantë t`a përmënd këtë dimension historik, bazuar në vlerësimin mbi baza konkrete të historisë së marrëdhënieve dhe lidhjeve ndërshekullore midis serbëve dhe shqiptarëve, pasi përbën qasjen e duhur për t`a zbërthyer dhe kuptuar identitetin e shtresëzuar dhe të depozituar malazez. Në këtë mënyrë, kontribuojmë që trashëgimia historike e së kaluares të shndërrohet në një kapital simbolik të së tashmës. Për më tepër, të ndërgjegjësohesh rreth unitetit dinamik të Malit të Zi do të thotë t`ja pranosh karakterin sintetik të një qytetërimi europian.
Aspekti fetarë dhe gjuhësorë
I gjendur në udhëkryqin gjeografik, politik, fetar dhe kulturor midis Perëndimit dhe Lindjes, Ballkani ka qenë historikisht një fushbetejë. Periudha e pushtimit osman shkaktoi ndryshime të thella shoqërore dhe kulturore, të cilat ashpërsuan strategjitë e njejtësimit dhe të ruajtjes së kufinjve etnikë.
Tek serbët, koncepti i kombësisë vijon ngushtësisht i lidhur me fenë, kështu që si sot edhe asokohe “etnicizimi i fesë” ishte një mënyrë e përcaktimit të kufijve etnikë. Për rrjedhojë, njerëzit bashkohen rreth një patriarku, pra shoqëria organizohet dhe mpikset rreth figurave atërore. Përpjekja për t`a orientuar vetëdijen shoqërore drejtë funksionimit dhe veprimit brenda kornizave të një shteti ligjor, në një shoqëri të tillë përballet me një rezistencë shumë të fortë. Kjo ndodh për për shkak të rrënjëve të përhapura të moralit patriarkal i cili dikton dhe ushqen këtë lloj mendësie. Mënyra e dyfishtë e ushtrimit të pushtetit mbizotëron kulturën politike, ku praktikat rënduese burokratike dhe arbitrariteti përdoren për t`i bllokuar efektivisht idetë at`sfiduese.
Ky fenomen nuk përbën ndonjë çudi, pasi shoqëritë e organizuara sipas modelit patriarkal, në momentin që privohen nga prania e kryepushtetarit apo babàit, shndërrohen në sisteme entropike në rrezik për t`ju nënshtruar kaosit. Për t`i shpëtuar kaosit, babai apo kryepushtetari, vepron në drejtim të “materies entropike”, për të vënë rregull dhe kanalizuar energjinë e cila, në fakt, prodhohet nga vetë ai. Edhe në kuptimin metafizik, funksioni i babait është përshkruar si ai që mahnit familjen (épater sa famille, J. Lacan) . Ky efekt është gjërësisht i përhapur mes baballarëve apo kryepushtetarëve në hapësirën e sotme të Ballkanit Perëndimor.
Shqiptarët, nga ana tjetër, njihen botërisht si një popull i lashtë ilir dhe i krishterë. Me perandorinë bizantine hynë gjithnjë e më tepër në orbitën e krishtërimit të Lindjes, por për shkak të pozicionit të tyre gjeografik, si edhe për rrjedhojë arsyesh të ndryshme politike dhe historike, munden t`a ruajnë prapavijën perëndimore. Kjo do të manifestohej ne momente të ndryshme përgjatë historisë, dhe do të reflektohej veçanërisht rreth çështjes së identitetit. Me evoluimin e strukturës fetare, shqiptarët refuzuan etnicizimin mbi bazën fetare, duke u shndërruar në të vetmin popull “transfetar” të Ballkanit.
Identiteti i shqiptarëve u ndërtua kryesisht mbi bazën e gjuhës. Aq e fortë ka qenë kjo dukuri, sa ajo u kthye në një ideologji të vërtetë dhe mbi themelet e kësaj ideologjie u zhvillua lëvizja e Rilindjes Kombëtare e popillit shqiptarë nga mesi i shekullit XIX deri në shpalljen e pavarësisë në vitin 1912. Fryma rilindase mbështetej në kollonat e autonomisë dhe pavarësisë, në ndjenjën e kombësisë, identitetit dhe individualitetit, dhe tendencës për të kapërcyer prirjet e lokalizmit dhe të separatizmit patriarkal feudal. Prijësit e saj ishin elita intelektuale, e cila përpunoi dora-dorës idetë për të drejtat e kombit, të plotësuara me ato iluministe për kulturën dhe zhvillimin ekonomik.
Në frymën e ruajtjes së “prapavijës perëndimore”, vërejmë një ngjashmëri te malazezët, dhe pse tashmë në një kontekst të ri kohor e politik. Ajo që vlen për t`u theksuar është fakti që, në aspektin e rëndësisë së gjuhës në përcaktimin e një grupi etnik, provat e leximit latin të periudhës së Duklës që janë ruajtur deri më sot, shërbejnë si një dëshmi se në hapësirën e Malit të Zi të sotëm eshte përqafuar qytetërimi latin. Alfabeti latin në këtë rast mund të shërbejë si një indikator i qartë i rrugëtimit perëndimor për të cilin Mali i Zi është përcaktuar që në gjenezë.
Megjithatë, sot Mali Zi po përballet me sfida të shumta, ku një prej sfidave është sigurisht përballja me Kishën Ortodokse serbe, e cila nëpërmjet manipulimit politik të çështjes identitare shpreh qendrime shpifëse ndaj proceseve integruese dhe modernizuese të Malit të Zi. Margjinalizimi i saj mund të jetë një hap fillestar, pozitiv drejt çrrënjosjes së paternalizmit për brezat e ardhshëm. Morali patriarkal, si një emërues i përbashkët, sot për sot mbetet i pllakosur në strukturën familjare dhe institucionet e shoqërisë malazeze duke vështirësuar kështu kornizat shtetërore të një vendi që është përcaktuar në rrugën drejt përqafimit të vlerave perëndimore.
Realiteti multikulturor në Mal të Zi
Në hapësirën kohore ndërmjet dy momenteve historike të Malit të Zi, vitit 1878 i cili shënon njohjen e pavarësisë së Malit të Zi për të parën herë, si edhe viti 1997, të cilin do e quaj pikënisje e rrugëtimit të Malit të Zi drejt shkëputjes nga bashkimi shtetëror me Serbinë dhe tendencave lindore të saj, me qëllim njohjen e pavarësisë për së dyti; brenda kësaj periudhe ndodhi mbivendosja apo shtresëzimi i mëtejshëm i identitetit malazez. Produkt i kësaj periudhe rreth njëqind vjeçare ishte një strukturë e evoluar, e cila kishte përbërje multietnike, multikonfesionale dhe multikulturore. Identiteti kombëtar malazez për gati një shekull konsiderohet çështje kontroverse në sytë e atyre që e njësonin me identitetin serb. Viti 1997 shënon vitin e rizgjimit të ndjeshmërisë së re kombëtare, shoqëruar me një përgjegjësi specifike ndaj përbërjes së re, multikulturore, multietnike dhe multikonfesionale.
1997.
Me shthurjen e SFRJ-së dhe shkëputjen e njëpasnjëshme të republikave në fillim të viteve `90, nis rreshtimi i përplasjeve ideologjike dhe sentimentale, me pasojë konfliktet e vazhdueshme ndëretnike që u shoqëruan me sulm të forcave ushtarake dhe policore jugosllave ndaj civilëve, si dhe kulmuan me tentativë për spastrim etnik. Ideali vëllazërim-bashkim, shumë i dashur për jugo-nostalgjikët, po dergjej tashmë nën flakët e tërbimit ushtarak të komanduar nga Millosheviq. Serbisë u shembën planet, për një shtet unitar me ish-republikat e Jugosllavisë, i cili do të funksiononte nën komanden e Beogradit. Konflikti “naiv” i lindur fillimisht si pasojë e përplasjeve ideologjike post-komuniste, eskaloi në luftë të egër të ushtrisë ndaj civilëve, fillimisht në Bosnjë e Hercgovinë dhe në Kroaci. Së shpejti do të zbulohen planet për spastrim etnik në Kosovë.
Mali i Zi në këtë moment të historisë së përgjakshme të Ballkanit gjendet i rrethuar nga errësira e vazhdueshme e luftës civile dhe konflikteve ndëretnike. Vendosmëria për t`i shkëputur lidhjet me politikën destruktive dhe represive serbe, si edhe bindja ndaj frymës euro-atlantike do t`a shpëtonte Malin e Zi nga lufta e brëndshme civile, si dhe do t`a ruante brishtësinë e harmonisë ndëretnike.
Gjukanoviq në atë kohë ishte politikan i ri, karizmatik, si dhe dallohej për nga aftësia e shkëlqyer oratorike dhe prirja për të logjikuar ftohtë. Në vitin 1997 ai vendoset për divorc nga politika serbe dhe shndërrohet në protagonistin kryesor të kthesës historike për Malin e Zi. Populli malazez, dhe pse në heshtje, dëshironte frymën perëndimore dhe integrimet euro-atlantike. Këtë e konfirmoi në vitin 1997, si edhe më vonë me referendum të pavarësisë në vitit 2006. Diplomacia e patriarkut të ri të shoqërisë malazeze funksionoi dhe bazohej te qasja e re që ai zgjodhi, për t`a rizgjuar ndjenjën e përkatësisë kombëtare, gjithnjë duke u treguar i kujdesshëm ndaj rolit specifik të pakicave në proceset shtetformuese. Dhe pse pavarësia e Malit të Zi do t`a pasuronte gjeopolitikën e rajonit me një realitet të ri, procesi i brendshëm i vetëdijësimit kulturor në shoqërinë malazeze, lidhur me përcaktimin për vlerat përendimore përbënte një sfidë të re. Patriarkati, i përhapur gjërësisht në shoqërinë malazeze, nga njëra anë konsiderohet rrethanë favorizuese për Gjukanoviq, në mënyrën se si ndikoi psikologjinë e masës, e cila “mahnitet” nga karizma e padiskutueshme e tij. Mirëpo, në rrethana të tjera, mendësia patriarkale e vështirëson rrugën e integrimeve euro-atlantike dhe qëndrueshmërinë e kornizës shtetërore të Mali të Zi. Një malazez që është rritur me frymën patriarkale, e ka të vështirë t’i kuptojë në thelb vlerat perndimore, si liritë themelore dhe të drejtat e njeriut, shanset e barabarta, shteti i së drejtës, barazia gjinore, të drejtat e minoriteteve, etj.
Sfidat e reja pë Malin e Zi
Ballkani sot po jeton një realitet të ri gjeopolitik, i cili fatmirësisht është shpresëdhënës. Shumica e vendeve në rajon kanë zgjedhur tendencat perëndimore me qasjen ndaj BE-së, ndërsa anëtarësimi i Malit të Zi në NATO përfundimisht qartësoi se cilat vende të rajonit do të jenë prijëse në rrugëtimin drejtë familjes euro-atlantike. Në këtë pikë është e rëndësishme që tejkalimi i sfidave të reja për Malin e Zi të mos matet me njësi kohore, por me cilësinë e procesit të integrimit. Shoqëria malazeze ka ende rrugë për të bërë në tejkalimin e vetes dhe për të vendosur bazat e një zhvillimi të qendrueshëm ekonomik, politik dhe kulturor. Nëse rryma të ndryshme, herë pas here, kanë dashur të ndikojnë në drejtimin gjeopolitik të Malit të Zi, duke e penguar në rrugën ne zhvillimit, ky është momenti kur shoqëria malazeze duhet të reflektojë rreth çështjes thelbësore – cilat vlera duam t`i përfaqësojmene në të ardhmen? Në përgjigje të kësaj pyëtje, duhet të kemi parasysh se edhe në momente të vështira si ky, kur luhatjet në Perëndim po keqinterpretohen dhe po keqshfrytëzohen, format e mbrojtjes së interesave kombëtare të shoqërive perëndimore nuk bazohen dhe nuk kushtëzohen nga patriarkati. Përkundrazi, patriotizmi i shoqërive përendimore konsistojnë në mbrojtjen në nivel bazik popullor të institucioneve të shenjta dhe ndarjen e qartë e fuqive mes tyre.Të jesh patriot do të thotë t`i përkushtosh me gjithë qenien tënde idesë së një vendi ku e drejta prevalon mbi patriarkun, ku të gjithë njerëzit gëzojnë shanse të barabarta; ku barazia gjinore dhe të drejtat e minoriteteve janë premisë e zhvillimeve demokratizuese, ku pluralizmi i mendimeve, qëndrimeve, botëkuptimeve, llojshmërisë e kulturave, përceptohen si vlera e jo kërcënime, dhe si të tilla mbrohen me ligj. Përbërja unike, multikulturore, e Malit të Zi, në këtë aspekt përbën potencialin më të madh të saj dhe një kapital të rëndësishëm në hartën e gjërë Europiane.
Nuk janë kufijtë gjeografik ata që historikisht kanë ndarë Lindjen nga Perëndimi. Përpara se t`a trajtojmë si një çështje politike, integrimin e vlerave perëndimore duhet t`a shohim si një proces të rëndësishëm dhe të vazhdueshëm internalizimi të kulturës perëndimore. Pavarësisht trashëgimisë së vështirë historike, ne duhet të besojmë thellësisht se vlerat përendimore do të jenë shtrati ku do të lulëzojë Mali Zi i së ardhmes.
Shkruan: Drita Llolla
Konferenca “Multikulturalizmi dhe praktikat e artit bashkëkohor”, në datat 4 – 6 dhjetor në Ulqin

Konferenca “Multikulturalizmi dhe praktikat e artit bashkëkohor”, në datat 4 – 6 dhjetor në Ulqin

Nën drejtimin e fondacionit gjerman Konrad Adenauer (KAS) në Ulqin dhe në bashkëpunim me OJQ “Unë veproj”, në datat 4, 5 dhe 6 dhjetor, në Pallatin Venezia në Ulqin do të organizohet konferenca „Multikulturalizmi dhe praktikat e artit bashkëkohor, etnicizim apo interaksion?”

Kjo konferencë në qendër të vëmendjes vendos politikat e multikulturalizmit dhe manifestimin e tyre në fushën e artit bashkëkohor, duke nenvizuar dilemën nëse ato shërbejnë thjesht si një platformë deklarative apo krijojnë hapësira reale për shkëmbim ndërkulturor në vendet e Ballkanin Perëndimor.

Diskutimi i politikave multikulturore është një temë e momentit, në kontekst më të gjërë europian, pasi jemi dëshmitarë të rishikimit të tyre të vazhdueshëm, një fenomen ky i cili në mënyrë të veçantë po ndikohet nga kriza e emigracionit në Europë. Ndërkohë që, në kontekstin ekzistues të Ballkanit apo edhe të përvojave post-jugosllave, procesi i aplikimit të tyre po problematizohet edhe më shumë. Në rajonin e Ballkanit Perëndimor, në hapësirën e tranzicionit dhe turbulencave të vazhdueshme politike, të përballur me dilemën që shoqëritë tona ende e kanë, që t’i rikthehen fantazmave të së shkuarës apo të orientohen drejt perspektivës europiane, pikërisht nëpërmjet trajtimit të kësaj teme përshfaqet dobësia kryesore, në lidhje me mungesën e aftësisë për t’a pranuar të ndryshmen, me anë të shprehjes së ksenofobisë, mitomanisë, izolimit, si edhe të pamundësisë për t’i tejkaluar kufijtë politik dhe ato estetik.

Korniza tematike e konferencës i referohet modeleve të njohura europiane të bashkëpunimeve kulturore (rrjete, bashkëprodhime, partneritete, lëvizje apo shkëmbime të artistëve), të cilat në këtë mënyre realizojnë politikat e multikulturalizmit dhe dialogun ndërkulturor, e që nuk reduktohen vetëm në lidhje me kategoritë etnike, dhe pse në praktikë këto lloj rastesh janë më dominuese.

Pjesëmarrësit e konferencës janë përfaqësues që vijnë nga adresa ndryshme, të politikave apo praktikave kulturore, në nivel ndërkombëtar, kombëtar dhe lokal.

Hapja zyrtare e konferencës do të bëhet nga z. Mehmet Zenka, Ministër për të drejtat e njeriut dhe të pakicave në Mal të Zi, për të vijuar me fjalët nga Sandra Gjurbuzoviq, Sekretare pranë Ministrisë së kulturës, z. Loro Nrekiq, kryetar i Komunës Ulqin, Norbert Beckmann-Dierkes, drejtor i fondacionit Konrad-Adenauer dhe Musa Hoxhiq, drejtor i Qendrës Kulturore në Ulqin.

Prezantimet hyrëse të konferencës do të mbahen nga prof. mr Janko Ljumović, nga Fakulteti i arteve dramatike në Cetinë dhe Drita Llolla, drejtore e OJQ “Unë veproj” (iACT) ga Ulqini. Punimet dhe referimet, në kuadër të panelit të parë “Politikat publike dhe multikulturalizmi”, do të prezantohen nga të ftuarit, si vijon: Milica Nikoliq, përfaqësuese e Komisionit kombëtar për UNESCO pranë Ministrisë se Kulturës në Mal të Zi, znj. Hadixhe Gjoni, nënkryetare e Komunës Ulqin, Ana Zhuvela, Qendra për zhvillim dhe marrdhënie ndërkombëtare Zagreb dhe Suljo Mustafiq, profesor i letërsisë dhe përfaqësues i Partisë boshnjake në Mal të Zi.

Në panelin e parë dhe të dytë të titulluar “Praktikat e artit bashkëkohor dhe multikulturalizmi”, të ftuarit që do të referojnë janë, si vijon: shkrimtarët dhe autorët e mirënjohur, Laslo Vegel nga Serbia dhe Andrej Nikolaidis nga Mali Zi, Hazim Begagiq, në cilësinë e drejtorit të Teatrit kombëtar boshnjak nga Zenica, Jellena Misheliq, bashkëpunëtore në mësimdhënie pranë Fakultetit të Arteve Dramatike në Cetinë, Luçjan Bedeni, drejtor i Muzeut Kombëtar të Fotografisë “Marubi” në Shkodër, Tea Çuni, përgjegjëse e sektorit të komunikit dhe promovimit pranë Muzeut “Marubi”, si edhe dr Vuk Vukoviq, docent në Fakultetin e Arteve Dramatike në Cetinë.

Në kuadër të programit hyrës të konferencës, me datë 4 dhjetor, do të organizohet një mbrëmje letrare me shkrimtarin e njohur Laslo Vegel, nën moderimin e Andrej Nikolaidis.

Redaktor i programit të konferencës është prof. mr Janko Ljumoviq nga Fakulteti i arteve dramatike, Universiteti i Malit të Zi.

dr Maja Đurić predvodi djevojke Balkan Girl Power projekta u Crnoj Gori

dr Maja Đurić predvodi djevojke Balkan Girl Power projekta u Crnoj Gori

Vanredni profesor dr. Maja Đurić će predvoditi 20 izabranih djevojaka za učestvovanje u Balkan Girl Power projektu u Crnoj Gori.

Projekat Balkan Girl Power (BGP) pruža mogućnost djevojkama iz pet zemalja Zapadnog Balkana (Albanija, Srbija, Crna Gora, Makedonija i Kosovo) da se upoznaju i razvijaju kroz fotografiju zajedničku viziju zemalja gdje žene i djevojke, uz muškarce, igraju aktivnu ulogu u napredovanju svoje zemlje u procesima integracije u EU.

Projekat implementira Institut za socijalni ugovor (SCI) u Albaniji, Organizacija za promociju aktivizma (OPA) u Srbiji, NVO Ja djelujem (iACT) u Crnoj Gori, Nacionalni savjet mladih u Makedoniji i Artpolis Centar na Kosovu.

Organizacije će raditi sa devojkama u pet zemalja kako bi:

  • Omogućile vidljivost perspektiva i razmišljanja djevojaka o budućnosti njihove zemlje i zapadnog Balkana u EU;
  • Uspostavile neformalnu mrežu od najmanje 100 djevojki iz pet zemalja zapadnog Balkana koje dijele razumijevanje, perspektive i snove o budućnosti svoje zemlje i zapadnog Balkana u EU;
  • Omogućile devojkama razvoj kreativnih vještina i alate da bi kritički razmišljale o svojoj ulozi u društvu i oblikovanju budućnosti svoje zemlje i regiona Zapadnog Balkana.

dr Maja Đurić je rođena 30. novembra 1966. godine u Cetinju, gdje je završila osnovnu i srednju školu. Odrastala je u porodici umjetnika. Radom Manirizam kod Ticijana diplomirala je istoriju umjetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu 1993. godine. Dvije godine kasnije, u Pragu, magistrirala je na temu poslijeratne fotografije u Srbiji i Crnoj Gori. Doktorirala je na Univerzitetu umetnosti u Beogradu, 2010. godine, kapitalnim djelom Fotografija u funkciji kreiranja kulturnog identiteta Crne Gore 18401940 godine.

Magija fotografije opsjeda je od 1983. godine. Deceniju kasnije počinje objavljivati fotografije, da bi ih poslije četiri ljeta prvi put izložila. Kasnije učestvuje na više od pedeset izložbi; od Budimpešte, preko Moskve, do Šangaja. Njen put je protkan različitim temama. Družeći se sa ljudima iz sfere filma, pozorišta i akademskog života, bilježila je njihove najubjedljivije portrete. Obilazeći krajolike pravila je nestvarne snimke pejzaža. Boraveći u manastirima i crkvama i oko njih, kamerom je pripovijedala divne atmosferične priče o religiji, arhitekturi i skulptorskim djelima. Istraživanjem istorije fotografskog medija oplemenjivala je i svoje stvaralaštvo. Dolazila je do krajnje lucidnih ideja, poput one sa ogledalom.

Kao istoričar umjetnosti, dr Maja Đurić se intenzivno i dugo bavi proučavanjem kulturne baštine Crne Gore, istorijom fotografije i teorijom kulture.

Komesar je i autor brojnih izložbi, među kojima je i izložba Savremene crnogorske fotografije.

Jedna je od osnivača i predsjednica Instituta za fotografiju Crne Gore, savjetnik za Crnu Goru u Evropskom vodiču za fotografiju (Njemačka, Gotingem), selektor likovnog programa ”Grad Teatra” (2008 – 2010), dio tima i izlagač na prezentaciji Crne Gore – EXPO, Shangai 2010…

Član je Udruženja istoričara umjetnosti Crne Gore (Savjet za izdavačku djelatnost), član Odjeljenja društvenih nauka CANU i Odbora za etnologiju.

Teorija i praktični rad Maje Đurić su u apsolutnom skladu.

Zvanje vanrednog profesora stekla je 2015. godine i kao predavač je radila na nekoliko univerziteta, a danas predaje na Fakultetu umjetnosti UDG. Nesumnjivo pripada krugu najznačajnijih umjetnika i teoretičara umjetnosti u Crnoj Gori danas.

 

VAJZAT E FUQISHME TË BALLKANIT: Thirrje për shprehje interesi

VAJZAT E FUQISHME TË BALLKANIT: Thirrje për shprehje interesi

 

Jeni të interesuara të mësoni se si të bëni fotografi, të cilat reflektojnë këndvështrimin tuaj mbi botën?

A jeni të interesuara të njihni vajza të tjera nga vendet fqinjë dhe të ndani me to fotografitë pyetjet dhe idetë tuaja?

Dëshironi të mësoni më shumë rreth procesit të integrimit të vendit tuaj në BE dhe çfarë nënkupton kjo gjë për ju?

Jeni një vajzë midis 18 dhe 26 vjeç nga Mali Zi?

Nese përgjigjet e mësipërme janë pozitive, na kontaktoni ne përgjigje të kësaj thirjeje për shprehje interesi, për të marrë pjesë në projektin: “Balkan Girl Power”

Nëse do të përzgjidheni për të marrë pjesë në këtë Projekt, ju do të:

– Trajnoheni dhe këshilloheni nga një fotograf profesionist dhe një artist në vendin tuaj mbi mënyrën se si mund të beni fotografi interesante;

– Do të keni mundësi të publikoni pesë fotot tuaja më të mira në platformë online Balkan Girl Power;

– Do të keni mundësi të ndërveproni virtualisht, nëpërmjet platformës online Balkan Girl Power dhe faqes së dedikuar në Facebook, me vajza nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi dhe Serbia dhe të ndani me to çështjet që ju interesojnë ndërkohë që vendi juaj po hedh hapa para drejt integrimit në BE;

– Do të merrni pjesë në një ekspozitë ku do të përzgjidhen fotografitë më të mira të bëra gjatë Projektit, të cilat do të prezantohen në Ekspozitën Balkan Girl Power që do të zhvillohet në Tiranë, gjatë muajit shkurt, 2019;

– Të vini në Tiranë (pjesëmarrëset e përzgjedhura) për Ekspozitën Balkan Girl Power, dhe të merrni pjesë në një Master Class mbi fotografinë me fotografen dhe artisten e mirënjohur Lala Meredith Vula.

Nëse jeni të interesuara, ju lutemi të plotësoni formularin në linkun:  https://docs.google.com/forms/d/1YKD42rNNfwiTTVbVk5y8kPtqnPuYI1R0ASTNj9XhSBw/edit jo më vonë se dita e premte datë 20 korrik, 2018.

Nëse keni ndonjë pyetje ose keni nevojë për më tepër informacion, ju lutem na shkruani në adresën e e-mail ngo.iact@gmail.com, ose na telefononi në numrin e telefonit +38267630268.

Projekti Balkan Girl Power Project do t’u ofrojë vajzave pjsëmarrëse nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi dhe Serbia trajnim dhe këshillim se si të bëjnë fotografi ku të reflektojnë perspektivat, idetë dhe ëndrrat e tyre në një kohë kur vendet e tyre përparojnë drejt integrimit në BE; dhe në të njëjtën kohë të ndërtojnë marrëdhënie me vajzat pjesëmarrëse nga vendet e tjera. Veprimtaritëe projektit do të fillojnë nëmuajin korrik 2018 dhe do të përfundojnë në Shkurt 2019.

Projekti Balkan Girl Power financohet nga Western Balkan Fund dhe zbatohet nga Intituti për Kontratën Shoqërore (Shqipëri), Artpolis Center (Kosovë), the National Youth Council of Macedonia, iACT (Mali i Zi), dhe Organization for the Promotion of Activism (Sërbi).

JAKE DJEVOJKE BALKANA: Poziv za izražavanje interesa

JAKE DJEVOJKE BALKANA: Poziv za izražavanje interesa

Da li si zainteresovana da naučiš kako da fotografišeš na način koji odražava tvoj pogled na svijet?

Da li želiš da upoznaš druge djevojke iz susjednih zemalja i podijeliš sa njima svoje fotografije, pitanja i ideje?

Da li želiš da saznaš više o procesu integracije zemlje u EU i šta to znači za tebe?

Da li si mlada djevojka između 18 i 26 godina i dolaziš iz Crne Gore?

Ako su gore navedeni odgovori pozitivni, kontaktiraj nas odgovorivši na poziv za izražavanje interesa za učešće u projektu “Balkan Girl Power”.

Ako budeš izabrana da učestvuješ u ovom projektu, ti ćeš:

– Pohađati obuku i dobiti savjete profesionalnog fotografa i umjetnika iz tvoje zemlje o tome kako možeš da realizuješ zanimljive fotografije;

– Moći objaviti svojih pet najboljih fotografija na online platformi Balkan Girl Power;

– Imati pristup interakciji kroz online platformu Balkan Girl Power-a kao i na Facebook grupi, sa djevojkama iz Albanije, Kosova, Makedonije, Crne Gore i Srbije i sa njima podijeliti pitanja čiji te odgovori zanimaju, u vezi konkretno preduzetih koraka i mjera zemalja Zapadnog Balkana za integraciju u EU;

– Učestvovati na izložbi gdje će biti odabrane najbolje fotografije realizovane tokom projekta, predstavljene na Balkan Girl Power Ekspo-u koji će se održati u Tirani, u februaru, 2019. godine;

– Putovati u Tiranu (izabrane učesnice) na Balkan Girl Power Ekspo, i pohađati Master Class sa svjetski poznatom fotografkinjom i umjetnicom, Lala Meredith Vula.

Ukoliko si zainteresovana, molimo da popuniš formular: https://docs.google.com/forms/d/1ORi-vh7w6xmuRbzoFH3tWHkJlnRSuxAs8Wz562fNQKo/edit najkasnije do petka, 20. jula 2018. godine.

Ukoliko imaš bilo kakvih pitanja ili želiš više informacija u vezi projekta Balkan Girl Power, piši nam na e-mail adresu ngo.iact@gmail.com, ili pozovi na broj telefona +38267630268.

Projekat Balkan Girl Power će obezbijediti učesnicama iz Albanije, Kosova, Makedonije, Crne Gore i Srbije obuku i uputstva o tome kako da njihove fotografije odraze njihove poglede, ideje ali i snove o zemlji koja napreduje u procesu integracije u EU; Kroz ovaj projekat učesnice će istovremeno izgraditi odnose sa učesnicama iz drugih zemalja koje će služiti kao dobra podloga i za buduće saradnje. Projektne aktivnosti počinju u julu 2018. godine i završavaju se u februaru 2019. godine.

Balkan Girl Power je finansiran od strane Fonda za Zapadni Balkan (Western Balkans Fund) i implementiran od strane Social Contract Institute (Albanija), Artpolis Centar (Kosovo), Nacionalnog omladinskog savjeta Makedonije, NVO Ja djelujem – iACT (Crna Gora), kao i Organizacije za Promociju Aktivizma (Srbija)

Seanema, fundamentalna spona između mladih i kulture

Seanema, fundamentalna spona između mladih i kulture

 

Piše: Lenka Lalović

Kultura u Ulcinju još nije u potpunosti zamrla. A ni neće u skorijem vremenu, imajući u vidu zainteresovanost ulcinjske omladine za (kino)aktivizam i naravno, njihovu ljubav prema sedmoj umjetnosti, filmu.

U početku je bilo teško privući mlade da se u doba, slobodno mogu reći, konfuzija oko shvatanja pravih vrijednosti posvete nečemu novom, uče značaju volonterizma, upoznaju sa ključnim socijalnim pitanjima i njeguju kulturu i umjetnost. Zapravo, sve te stavke, pa i sam stvarni život omladine, su bačeni u enormnu sjenu socijalnih mreža, koje umjesto da budu korisne, danas mladima predstavljaju najčešće slobodno vrijeme iskorišćeno na nekvalitetan način i loš uticaj na samu psihu mladih koji previše brinu o idealno prikazanom životu svojih vršnjaka. U odveć stvorenom generacijskom jazu u modernom, brzom vremenu, mladi imaju svoju virtuelnu realnost kao njegovu posljedicu. Seanema ih ponovo okuplja i stvara vazne spone izmedju generacija, kroz umjetnost i volonterizam.

Kako u takvom dobu vratiti mlade kulturi, druženju i objasniti im da su oni bitni akteri društva, i da volontiranje nije „rad za džabe“, već postojana osnova za oblikovanje jednog kvalitetnog aktiviste i budućeg građanina, koji umije da prepozna falinke društva i da se bori za poboljšanje? Izgleda da se kvalitet uvijek prepozna, pa koliko god trajale „borbe sa vjetrenjačama“. Želja mladih za poboljšanjem, druženjem i kulturom je isplivala, i i dalje pliva, a Seanema Film Fest im je samo omogućio da se aktiviraju i misle izvan granica koje im formalna edukacija pruža. Ukratko rečeno, mladi postaju protagonsiti svoje životne priče. Upravo na tome se zasniva kinoaktivizam Seanema-e i u skladu s tim, teme festivala su socijalna pitanja na koje svi trebaju posebno obratiti pažnju. Korupcija, status žene u današnjem društvu, diskriminacija, multikulturalnost, različitost; i zadnja u kojoj se omladina Ulcinja, ali i cijele Crne Gore posebno pronalazi: emigriranje u bogatije zemlje. „Trbuhom za kruhom“. Seanema kroz nova filmska ostvarenja pokušava da umjetnošću podigne svijest zajednice na veći nivo, da kulturi u našoj zemlji veći značaj i neformalno edukuje mlade da zauzmu svoj stav u rješavanju problema, a ne da bježe tamo gdje ovi problemi postoje u manjoj mjeri ili ne utiču bitno na njihove živote.

Treća edicija festivala je bila posebna, zato što smo, osim lokalnih volontera, ugostili i volontere iz Budve, Tuzi i Podgorice. Time smo stvorili mrežu sa ostalim omladinskim centrima koja će, vjerujem i dalje da se širi i okuplja mlade ispred filmskog platna, par dana, pokraj mora. Svaki težak rad, mukotrpan trud oko organizacije festivala se gleda sa lakoćom kada vidimo rezultate, a to su zadovoljni mladi volonteri iz četiri crnogorske opštine koji zajedničkim snagama rade, druže se i diskutuju o temama bitnih za njih i za naše društvo. Mladi (pogotovo u Ulcinju, i na tu činjenicu sam jako ponosna) teže ka onome što ih ujedinjava, a ne razdvaja. Ako je multikulturalizam pasivan pojam koji samo opisuje i konstatuje različite kulture, interkulturalizam predstavlja aktivnu razmjenu vrijednosti između kultura. Seanema podstiče upravo to i jedan je od dokaza da, bez obzira na nacionalnost, religiju, jezik, mjesto iz kojeg dolaze (bilo grad, bilo ruralno područje), mladi se odlično razumiju i druže jer je njihov zajednički cilj veći od bilo kakvih razlika ili jezičkih barijera. Njihov zajednički cilj je provoditi kvalitetno vrijeme skupa, dijeliti znanja i iskustva, dati svoj doprinos gradu i uživati u umjetnosti. Nikakav novac ne bi mogao kupiti stečeno iskustvo, znanje, zadovoljstvo i druženje.

Na kraju, vjerujem da će Seanema Film Festival i dalje nastaviti uzlaznom putanjom u poboljšanju statusa kulture, i pozivam mlade da nam se pridruže, kako bismo nastavili širiti krug volontera i aktivista, kao i u protekle tri godine. Samu potrebu za održavanjem ovog događaja ne bih trebala više puno ni da obrazlažem. Onome koji zna da „umjetnost imitira život“ su same te tri riječi sasvim dovoljne.

iACT shprehet rreth rëndësisë së informimit të paanshëm nga mediat

iACT shprehet rreth rëndësisë së informimit të paanshëm nga mediat

Në emisionin e realizuar nga TV Teuta, ku diskutohet zhvillimi kulturor në Ulqin, vërejmë mungesë informacioni rreth arritjeve në fushën e kinematografisë gjatë tri viteve të fundit. Me qëllim informimin e plotë, OJQ Unë veproj dëshiron të risjellë në vëmendjen e qytetarëve ulqinakë disa arritje në fushën e zhvillimit dhe promovimit të kinematografisë, të realizuara gjatë periudhës 2015-2017.

Seanema Film Festival organizuar nga OJQ Unë veproj, në shtator të vitit 2015 riktheu kinemanë në ambient të hapur, mbas më shumë se 20 vitesh mungesë. Gjatë tre edicioneve të Seanema, OJQ Unë veproj mori vlerësime pozitive, rrjedhimisht u mbështet nga Ambasada Amerikane në Podgoricë dhe qeveria malazeze, Ministria e Kulturës, Qendra kinematografike dhe Arkivi i Filmit. Gjithashtu, gjatë kësaj periudhe kemi patur mbështetjen e diasporës shqiptare në SHBA, Komunës Ulqin, Organizatës turistike dhe bizneseve lokale.

Nënvizojmë se Seanema vijon bashkëpunimet me festivale të rëndësishëm të rajonit, si Festivali ndërkombëtar për të drejtat e njeriut organizuar nga Akademia Multimediale e Filmit në Tiranë – Marubi, Festivali ndërkombëtar i filmit dokumentar në Beograd – Beldocs dhe Festivali i filmit në Prishtinë – PriFilmFest. Gjithashtu, Seanema ka fituar përkrahjen e njërit prej festivaleve më të suksesshëm të filmit dokumentar në Europë, DokuFest Prizren.

Angazhimi i OJQ Unë veproj nuk kufizohet vetëm te organizimi i festivalit të filmit në Ulqin. Në vijim të angazhimit konkret për të sjellë një frymë të re në Ulqin përmes aktivizmit kulturor, në janar 2017 inicjuam nënshkrimin e Memorandumit të Bashkëpunimit me Qendrën Kulturore Ulqin, i pari i këtij lloji në Mal të Zi. Ky Memorandum ka për qëllim rigjallërimin e jetës kulturore, si edhe sigurimin e kushteve për realizimin e një kalendari vjetor të aktiviteteve të ndryshme kulturoro-artistike dhe edukative. Me këtë rast, informojmë qytetarët se OJQ Unë veproj gjendet ende në pritje të përmbushjes së detyrimeve të palës tjetër nënshkruese të Memorandumit.

Pavarësisht bashkëpunimit të kufizuar, ne vijuam angazhimin duke identifikuar dhe adresuar nevoja reale të qytetarëve të Ulqinit, për shfrytëzimin e hapësirave publike ku ata do të mund te ndjekin një program kulturoro-artistik gjatë gjithë vitit. Për këtë qëllim u angazhuam konkretisht gjatë vitit të kaluar, me krijimin e modelit cinema/arthouse “Art Kino” i cili ka për qëllim modernizimin dhe rikthimin në funksion të kinemasë në Ulqin, projekt ky i prezantuar fillimisht para Ministrisë së Kulturës dhe Qendres kinematografike në Mal të Zi. Kemi bërë hapa konkret drejt jetësimit të projektit “Art Kino”, me anë të ndërgjegjësimit të vazhdueshëm të institucioneve lokale dhe qeverisë malazeze rreth rëndësisë së rikthimit të kinemasë në Ulqin. Së fundmi, me mbështetjen e Komunës Ulqin, Qendrës Kinematografike dhe Arkivit të Filmit në Mal të Zi jemi angazhuar konkretisht për sigurimin e fondeve ndërkombëtare për realizimin e këtij projekti, më saktësisht pranë Komisionit Europian.

Përkushtimi i pashoq i aktivistëve tanë ka mundësuar që OJQ Unë veproj dhe Festivali i Filmit Seanema të prezantohen me një koncept unik dhe të ri për Malin e Zi, kinoaktivizmin. Me krenari e themi atë që e pohojnë edhe bashkëpunëtorët dhe të ftuarit e tri edicioneve të Seanema, që Ulqini po kthehet në një vendtakim të rëndësishëm të artistëve dhe profesionistëve të fushës së filmit, njëkohësisht përfaqësues të kulturave të ndryshme nga rajoni dhe bota, duke promovuar kështu prodhimet më të reja kinematografike dhe shkëmbimin ndërkulturor. Mirëpo, një prej dimensioneve që e karakterizon më së miri dhe për të cilin jemi posaçërisht krenarë është pjesëmarrja si edhe shpirti krijues i të rinjve nga i gjithë Mali Zi dhe rajoni, të cilët vit mbas viti na bashkohen dhe angazhohen vullnetarisht në organizimin e festivalit të filmit në Ulqin.

Duke gjykuar gjendjen sot në Ulqin dhe në Mal të Zi, ku terreni për pjesëmarrjen e të rinjve në aktivitete jopolitike është mjaft i brishtë, gazetarët dhe pjesëtarë të skenës së pavarur kulturore e intelektuale duhet t’i mbështesin, inkurajojnë e jo ti anashkalojnë nismat e këtij lloji. Të nxitur nga ky rast, ju bëjmë thirrje të gjithë gazetarëve, të cilët synojnë që profesionin e tyre t’a ushtrojnë me përgjegjshmëri dhe profesionalizëm, që të informojnë në mënyrë të paanshme publikun rreth aktiviteteve që kanë rëndësi për komunitetin dhe për progresin e përgjithshëm shoqëror.

Çfarë nuk shkon tek thirrja e fundit e Komunës Ulqin për financimin e projekteve nga OJQ-të?

Çfarë nuk shkon tek thirrja e fundit e Komunës Ulqin për financimin e projekteve nga OJQ-të?

Një gjë nuk shkon te njoftimi i fundit drejtuar organizatave joqeveritare, ku thuhet se, “Konkursi shërben si mbështetje për projektet e organizatave joqeveritare që kontribuojnë në realizimin e objektivave të përcaktuara në dokumentet strategjike, programet dhe planet e Komunës Ulqin”, ku në fokus të veçantë janë edhe projektet që kontribuojnë në afirmimin e potencialeve kulturore, traditës dhe trashëgimisë kulturore, rritjes së nivelit të kulturës urbane dhe ruajtjes së trashëgimisë kulturore.

Deri më sot, ne nuk kemi parë një dokument Strategjik apo plan program të mirëfilltë për zhvillimin kulturor në Komunën tonë, edhe pse kemi dërguar kërkesa për të cilat kurrë nuk kemi marrë një përgjigje. Pra, nuk ekziston. Derisa Strategjia nuk ekziston dhe organizatat nuk kanë një udhërrëfyes me të dhëna statistikore për dizenjimin e programeve që shkojnë në ndihmë të komunitetit, pikërisht këtu cenohet ligjshmëria dhe transparenca e procesit të vlerësimit të projekteve të paraqitura. Si realizohet shpërndarja e këtij fondi kur nuk ekzistojnë dokumentat bazë?

Mjafton ky shembull për të kuptuar mënyrën se si funksionojnë strukturat e qeverisjes lokale dhe arsyen pse jemi katandisur, kulturalisht dhe ekonomikisht!

Shkruan: Drita Llolla, drejtore ekzekutive e OJQ iACT