Category: Ideas

Mali i Zi (Portreti i një shteti)

Mali i Zi (Portreti i një shteti)

Nga pikëpamja ontologjike, realiteti është fenomen relativ, kështu që thuhet se nuk ekziston një realitet i vetëm, por realitete të ndryshme që bashkëjetojnë. Nëse i qasemi me këtë frymë përshkrimit të identitetit malazez, gjithnjë duke u bazuar në analiza të mirëfillta të proceseve shoqërore, kohore dhe historike, arrijmë te përfundimi se identiteti malazez është një konstrukt me natyrë të shtresëzuar, pra, një bashkësi e realiteteve që e përfaqësojnë. Ky konstatim sot përbën karakteristikën emblematike të Malit të Zi, multikulturalizmin, të faktuar në Kushtetutë, ligjin për të drejtat dhe liritë e pakicave si edhe në Konventat e ratifikuara ndërkombëtare.
Gjeneza
Interesi real për t`a studiuar në tërësi kompleksitetin e identiteteve kulturore lindi me shfaqjen e komuniteteve transnacionale ku multikulturalizmi ndikoi, jo vetëm në marëdhëniet ndërpersonale, por edhe në nivel bazik personal, e rrjedhimisht kolektiv, në perceptimin dhe reflektimin mbi identitetin – kush jam/jemi dhe çfarë përfaqësoj/më?
Shoqëria malazeze që në kohën e organizimit primitiv shoqëror u njoh me konceptin e identitetit të shtresëzuar. Supozohet se gjithçka filloi me mpleksjen midis fiseve të sllavëve të jugut dhe shqiptarëve. Gojëdhënat popullore sugjerojnë se disa fise malazeze janë produkte të degëzimit të vëllazërimeve me shqiptarët. Janë përshkruar lëvizjet e barinjëve të Shqipërisë së Veriut dhe të Zetës gjatë gjtihë Mesjetës, të dalluar për nga struktura sociale segmentare, me marëdhënie fisnore që prisnin kufijtë fetar dhe etnik. Nisur nga ky këndvështrim, trashëgimia folklorike përbën një aspekt të veçantë në studimin dhe kuptimin e identitetit të shtresëzuar malazez. Ndërkaq, Ballkani ka qenë njohur prej shekujsh për shkëbime të vazhdueshme mes serbëve dhe shqiptarëve. Indikative janë lidhjet princërore dhe familjare të Mesjetës, ku bien në sy martesat e përfaqësuesve të tre brezave të familjes sundimtare Crnojeviq: Gjuragji, Stefani dhe Ivani, me të bijat e Zahariave, Kastriotëve dhe Arianitëve. Gjithashtu, e njohur është historia e shenjtores Angjelinës, vajzës së fisnikut Gjergj Arianiti, prijësit shqiptar me kryeqendër në Kaninë (Vlorë), e martuar me despotin serb Stefan Brankoviqin. Ndër to, ekzistojnë edhe ndërthurje të tjera dinastike, në të katër anët e horizontit ballkanik, si dëshmi e shtrirjes gjeografike të gjithanshme, të lidhjeve midis serbëve dhe shqiptarëve.
Martesat kanë forcuar aleancën e cila supozohet të ketë qenë kundërpërgjigje ndaj ndryshimit rrënjësor, kulturor, që po i kanosej strukturës së rajonit nga Perandoria Osmane. Besëlidhja e Lezhës në vitin 1444, ku mori pjesë Stefan Crnojeviq, së bashku me djemtë Gjergjin dhe Gjonin (Ivani), është pa diskutim shembull i një ngjarje përbashkuese në luftën për liri.
Megjithatë, në diskursin mbizotërues të ligjerimit akademik dhe publik anashkalohet përspetiva historike e ‘fuzionimit’ të serbëve dhe shqiptarëve, si pikënisje për t`a shtjelluar dhe shpjeguar identitetin e shtresëzuar kulturor malazez. Përkundrazi, dikotomia institucionale malazeze është shfaqur në dy forma, përmes përpjekjes për t`i qendruar pranë rrënjëve dhe vatrës serbe ose e kundërta, për t`a afirmuar shkencërisht identitetin njëmijë vjeçarë të kombësisë malazeze.
Në kundërshtim më këto dy qëndrime të skajshme dhe hipoteza të konsumuara, qendron konstatimi se grupet etnike dhe kulturat nuk kanë qenë asnjëherë entitete me kohëzgjatje të pafundme kohore, as me një vetëpërcaktim të krijuar në mënyrë të pavarur nga kontaktet me jashtë. Ato janë formuar dhe artikuluar në kontakt me njëri-tjetrin, herë në konflikt, herë në mënyrë paqësore. Rrjedhimisht, ndryshimi vendimtar nuk është zhdukja e grupeve etnike, por shkalla më e lartë e ndërveprimit mes tyre, që na rikthen sërish tek zanafilla dhe vlera thelbësore e identitetit kulturor malazez sot.
Me qëllim portretizimin e saktë të Malit të Zi, personalisht e konsideroj me rëndësi të veçantë t`a përmënd këtë dimension historik, bazuar në vlerësimin mbi baza konkrete të historisë së marrëdhënieve dhe lidhjeve ndërshekullore midis serbëve dhe shqiptarëve, pasi përbën qasjen e duhur për t`a zbërthyer dhe kuptuar identitetin e shtresëzuar dhe të depozituar malazez. Në këtë mënyrë, kontribuojmë që trashëgimia historike e së kaluares të shndërrohet në një kapital simbolik të së tashmës. Për më tepër, të ndërgjegjësohesh rreth unitetit dinamik të Malit të Zi do të thotë t`ja pranosh karakterin sintetik të një qytetërimi europian.
Aspekti fetarë dhe gjuhësorë
I gjendur në udhëkryqin gjeografik, politik, fetar dhe kulturor midis Perëndimit dhe Lindjes, Ballkani ka qenë historikisht një fushbetejë. Periudha e pushtimit osman shkaktoi ndryshime të thella shoqërore dhe kulturore, të cilat ashpërsuan strategjitë e njejtësimit dhe të ruajtjes së kufinjve etnikë.
Tek serbët, koncepti i kombësisë vijon ngushtësisht i lidhur me fenë, kështu që si sot edhe asokohe “etnicizimi i fesë” ishte një mënyrë e përcaktimit të kufijve etnikë. Për rrjedhojë, njerëzit bashkohen rreth një patriarku, pra shoqëria organizohet dhe mpikset rreth figurave atërore. Përpjekja për t`a orientuar vetëdijen shoqërore drejtë funksionimit dhe veprimit brenda kornizave të një shteti ligjor, në një shoqëri të tillë përballet me një rezistencë shumë të fortë. Kjo ndodh për për shkak të rrënjëve të përhapura të moralit patriarkal i cili dikton dhe ushqen këtë lloj mendësie. Mënyra e dyfishtë e ushtrimit të pushtetit mbizotëron kulturën politike, ku praktikat rënduese burokratike dhe arbitrariteti përdoren për t`i bllokuar efektivisht idetë at`sfiduese.
Ky fenomen nuk përbën ndonjë çudi, pasi shoqëritë e organizuara sipas modelit patriarkal, në momentin që privohen nga prania e kryepushtetarit apo babàit, shndërrohen në sisteme entropike në rrezik për t`ju nënshtruar kaosit. Për t`i shpëtuar kaosit, babai apo kryepushtetari, vepron në drejtim të “materies entropike”, për të vënë rregull dhe kanalizuar energjinë e cila, në fakt, prodhohet nga vetë ai. Edhe në kuptimin metafizik, funksioni i babait është përshkruar si ai që mahnit familjen (épater sa famille, J. Lacan) . Ky efekt është gjërësisht i përhapur mes baballarëve apo kryepushtetarëve në hapësirën e sotme të Ballkanit Perëndimor.
Shqiptarët, nga ana tjetër, njihen botërisht si një popull i lashtë ilir dhe i krishterë. Me perandorinë bizantine hynë gjithnjë e më tepër në orbitën e krishtërimit të Lindjes, por për shkak të pozicionit të tyre gjeografik, si edhe për rrjedhojë arsyesh të ndryshme politike dhe historike, munden t`a ruajnë prapavijën perëndimore. Kjo do të manifestohej ne momente të ndryshme përgjatë historisë, dhe do të reflektohej veçanërisht rreth çështjes së identitetit. Me evoluimin e strukturës fetare, shqiptarët refuzuan etnicizimin mbi bazën fetare, duke u shndërruar në të vetmin popull “transfetar” të Ballkanit.
Identiteti i shqiptarëve u ndërtua kryesisht mbi bazën e gjuhës. Aq e fortë ka qenë kjo dukuri, sa ajo u kthye në një ideologji të vërtetë dhe mbi themelet e kësaj ideologjie u zhvillua lëvizja e Rilindjes Kombëtare e popillit shqiptarë nga mesi i shekullit XIX deri në shpalljen e pavarësisë në vitin 1912. Fryma rilindase mbështetej në kollonat e autonomisë dhe pavarësisë, në ndjenjën e kombësisë, identitetit dhe individualitetit, dhe tendencës për të kapërcyer prirjet e lokalizmit dhe të separatizmit patriarkal feudal. Prijësit e saj ishin elita intelektuale, e cila përpunoi dora-dorës idetë për të drejtat e kombit, të plotësuara me ato iluministe për kulturën dhe zhvillimin ekonomik.
Në frymën e ruajtjes së “prapavijës perëndimore”, vërejmë një ngjashmëri te malazezët, dhe pse tashmë në një kontekst të ri kohor e politik. Ajo që vlen për t`u theksuar është fakti që, në aspektin e rëndësisë së gjuhës në përcaktimin e një grupi etnik, provat e leximit latin të periudhës së Duklës që janë ruajtur deri më sot, shërbejnë si një dëshmi se në hapësirën e Malit të Zi të sotëm eshte përqafuar qytetërimi latin. Alfabeti latin në këtë rast mund të shërbejë si një indikator i qartë i rrugëtimit perëndimor për të cilin Mali i Zi është përcaktuar që në gjenezë.
Megjithatë, sot Mali Zi po përballet me sfida të shumta, ku një prej sfidave është sigurisht përballja me Kishën Ortodokse serbe, e cila nëpërmjet manipulimit politik të çështjes identitare shpreh qendrime shpifëse ndaj proceseve integruese dhe modernizuese të Malit të Zi. Margjinalizimi i saj mund të jetë një hap fillestar, pozitiv drejt çrrënjosjes së paternalizmit për brezat e ardhshëm. Morali patriarkal, si një emërues i përbashkët, sot për sot mbetet i pllakosur në strukturën familjare dhe institucionet e shoqërisë malazeze duke vështirësuar kështu kornizat shtetërore të një vendi që është përcaktuar në rrugën drejt përqafimit të vlerave perëndimore.
Realiteti multikulturor në Mal të Zi
Në hapësirën kohore ndërmjet dy momenteve historike të Malit të Zi, vitit 1878 i cili shënon njohjen e pavarësisë së Malit të Zi për të parën herë, si edhe viti 1997, të cilin do e quaj pikënisje e rrugëtimit të Malit të Zi drejt shkëputjes nga bashkimi shtetëror me Serbinë dhe tendencave lindore të saj, me qëllim njohjen e pavarësisë për së dyti; brenda kësaj periudhe ndodhi mbivendosja apo shtresëzimi i mëtejshëm i identitetit malazez. Produkt i kësaj periudhe rreth njëqind vjeçare ishte një strukturë e evoluar, e cila kishte përbërje multietnike, multikonfesionale dhe multikulturore. Identiteti kombëtar malazez për gati një shekull konsiderohet çështje kontroverse në sytë e atyre që e njësonin me identitetin serb. Viti 1997 shënon vitin e rizgjimit të ndjeshmërisë së re kombëtare, shoqëruar me një përgjegjësi specifike ndaj përbërjes së re, multikulturore, multietnike dhe multikonfesionale.
1997.
Me shthurjen e SFRJ-së dhe shkëputjen e njëpasnjëshme të republikave në fillim të viteve `90, nis rreshtimi i përplasjeve ideologjike dhe sentimentale, me pasojë konfliktet e vazhdueshme ndëretnike që u shoqëruan me sulm të forcave ushtarake dhe policore jugosllave ndaj civilëve, si dhe kulmuan me tentativë për spastrim etnik. Ideali vëllazërim-bashkim, shumë i dashur për jugo-nostalgjikët, po dergjej tashmë nën flakët e tërbimit ushtarak të komanduar nga Millosheviq. Serbisë u shembën planet, për një shtet unitar me ish-republikat e Jugosllavisë, i cili do të funksiononte nën komanden e Beogradit. Konflikti “naiv” i lindur fillimisht si pasojë e përplasjeve ideologjike post-komuniste, eskaloi në luftë të egër të ushtrisë ndaj civilëve, fillimisht në Bosnjë e Hercgovinë dhe në Kroaci. Së shpejti do të zbulohen planet për spastrim etnik në Kosovë.
Mali i Zi në këtë moment të historisë së përgjakshme të Ballkanit gjendet i rrethuar nga errësira e vazhdueshme e luftës civile dhe konflikteve ndëretnike. Vendosmëria për t`i shkëputur lidhjet me politikën destruktive dhe represive serbe, si edhe bindja ndaj frymës euro-atlantike do t`a shpëtonte Malin e Zi nga lufta e brëndshme civile, si dhe do t`a ruante brishtësinë e harmonisë ndëretnike.
Gjukanoviq në atë kohë ishte politikan i ri, karizmatik, si dhe dallohej për nga aftësia e shkëlqyer oratorike dhe prirja për të logjikuar ftohtë. Në vitin 1997 ai vendoset për divorc nga politika serbe dhe shndërrohet në protagonistin kryesor të kthesës historike për Malin e Zi. Populli malazez, dhe pse në heshtje, dëshironte frymën perëndimore dhe integrimet euro-atlantike. Këtë e konfirmoi në vitin 1997, si edhe më vonë me referendum të pavarësisë në vitit 2006. Diplomacia e patriarkut të ri të shoqërisë malazeze funksionoi dhe bazohej te qasja e re që ai zgjodhi, për t`a rizgjuar ndjenjën e përkatësisë kombëtare, gjithnjë duke u treguar i kujdesshëm ndaj rolit specifik të pakicave në proceset shtetformuese. Dhe pse pavarësia e Malit të Zi do t`a pasuronte gjeopolitikën e rajonit me një realitet të ri, procesi i brendshëm i vetëdijësimit kulturor në shoqërinë malazeze, lidhur me përcaktimin për vlerat përendimore përbënte një sfidë të re. Patriarkati, i përhapur gjërësisht në shoqërinë malazeze, nga njëra anë konsiderohet rrethanë favorizuese për Gjukanoviq, në mënyrën se si ndikoi psikologjinë e masës, e cila “mahnitet” nga karizma e padiskutueshme e tij. Mirëpo, në rrethana të tjera, mendësia patriarkale e vështirëson rrugën e integrimeve euro-atlantike dhe qëndrueshmërinë e kornizës shtetërore të Mali të Zi. Një malazez që është rritur me frymën patriarkale, e ka të vështirë t’i kuptojë në thelb vlerat perndimore, si liritë themelore dhe të drejtat e njeriut, shanset e barabarta, shteti i së drejtës, barazia gjinore, të drejtat e minoriteteve, etj.
Sfidat e reja pë Malin e Zi
Ballkani sot po jeton një realitet të ri gjeopolitik, i cili fatmirësisht është shpresëdhënës. Shumica e vendeve në rajon kanë zgjedhur tendencat perëndimore me qasjen ndaj BE-së, ndërsa anëtarësimi i Malit të Zi në NATO përfundimisht qartësoi se cilat vende të rajonit do të jenë prijëse në rrugëtimin drejtë familjes euro-atlantike. Në këtë pikë është e rëndësishme që tejkalimi i sfidave të reja për Malin e Zi të mos matet me njësi kohore, por me cilësinë e procesit të integrimit. Shoqëria malazeze ka ende rrugë për të bërë në tejkalimin e vetes dhe për të vendosur bazat e një zhvillimi të qendrueshëm ekonomik, politik dhe kulturor. Nëse rryma të ndryshme, herë pas here, kanë dashur të ndikojnë në drejtimin gjeopolitik të Malit të Zi, duke e penguar në rrugën ne zhvillimit, ky është momenti kur shoqëria malazeze duhet të reflektojë rreth çështjes thelbësore – cilat vlera duam t`i përfaqësojmene në të ardhmen? Në përgjigje të kësaj pyëtje, duhet të kemi parasysh se edhe në momente të vështira si ky, kur luhatjet në Perëndim po keqinterpretohen dhe po keqshfrytëzohen, format e mbrojtjes së interesave kombëtare të shoqërive perëndimore nuk bazohen dhe nuk kushtëzohen nga patriarkati. Përkundrazi, patriotizmi i shoqërive përendimore konsistojnë në mbrojtjen në nivel bazik popullor të institucioneve të shenjta dhe ndarjen e qartë e fuqive mes tyre.Të jesh patriot do të thotë t`i përkushtosh me gjithë qenien tënde idesë së një vendi ku e drejta prevalon mbi patriarkun, ku të gjithë njerëzit gëzojnë shanse të barabarta; ku barazia gjinore dhe të drejtat e minoriteteve janë premisë e zhvillimeve demokratizuese, ku pluralizmi i mendimeve, qëndrimeve, botëkuptimeve, llojshmërisë e kulturave, përceptohen si vlera e jo kërcënime, dhe si të tilla mbrohen me ligj. Përbërja unike, multikulturore, e Malit të Zi, në këtë aspekt përbën potencialin më të madh të saj dhe një kapital të rëndësishëm në hartën e gjërë Europiane.
Nuk janë kufijtë gjeografik ata që historikisht kanë ndarë Lindjen nga Perëndimi. Përpara se t`a trajtojmë si një çështje politike, integrimin e vlerave perëndimore duhet t`a shohim si një proces të rëndësishëm dhe të vazhdueshëm internalizimi të kulturës perëndimore. Pavarësisht trashëgimisë së vështirë historike, ne duhet të besojmë thellësisht se vlerat përendimore do të jenë shtrati ku do të lulëzojë Mali Zi i së ardhmes.
Shkruan: Drita Llolla
Seanema, fundamentalna spona između mladih i kulture

Seanema, fundamentalna spona između mladih i kulture

 

Piše: Lenka Lalović

Kultura u Ulcinju još nije u potpunosti zamrla. A ni neće u skorijem vremenu, imajući u vidu zainteresovanost ulcinjske omladine za (kino)aktivizam i naravno, njihovu ljubav prema sedmoj umjetnosti, filmu.

U početku je bilo teško privući mlade da se u doba, slobodno mogu reći, konfuzija oko shvatanja pravih vrijednosti posvete nečemu novom, uče značaju volonterizma, upoznaju sa ključnim socijalnim pitanjima i njeguju kulturu i umjetnost. Zapravo, sve te stavke, pa i sam stvarni život omladine, su bačeni u enormnu sjenu socijalnih mreža, koje umjesto da budu korisne, danas mladima predstavljaju najčešće slobodno vrijeme iskorišćeno na nekvalitetan način i loš uticaj na samu psihu mladih koji previše brinu o idealno prikazanom životu svojih vršnjaka. U odveć stvorenom generacijskom jazu u modernom, brzom vremenu, mladi imaju svoju virtuelnu realnost kao njegovu posljedicu. Seanema ih ponovo okuplja i stvara vazne spone izmedju generacija, kroz umjetnost i volonterizam.

Kako u takvom dobu vratiti mlade kulturi, druženju i objasniti im da su oni bitni akteri društva, i da volontiranje nije „rad za džabe“, već postojana osnova za oblikovanje jednog kvalitetnog aktiviste i budućeg građanina, koji umije da prepozna falinke društva i da se bori za poboljšanje? Izgleda da se kvalitet uvijek prepozna, pa koliko god trajale „borbe sa vjetrenjačama“. Želja mladih za poboljšanjem, druženjem i kulturom je isplivala, i i dalje pliva, a Seanema Film Fest im je samo omogućio da se aktiviraju i misle izvan granica koje im formalna edukacija pruža. Ukratko rečeno, mladi postaju protagonsiti svoje životne priče. Upravo na tome se zasniva kinoaktivizam Seanema-e i u skladu s tim, teme festivala su socijalna pitanja na koje svi trebaju posebno obratiti pažnju. Korupcija, status žene u današnjem društvu, diskriminacija, multikulturalnost, različitost; i zadnja u kojoj se omladina Ulcinja, ali i cijele Crne Gore posebno pronalazi: emigriranje u bogatije zemlje. „Trbuhom za kruhom“. Seanema kroz nova filmska ostvarenja pokušava da umjetnošću podigne svijest zajednice na veći nivo, da kulturi u našoj zemlji veći značaj i neformalno edukuje mlade da zauzmu svoj stav u rješavanju problema, a ne da bježe tamo gdje ovi problemi postoje u manjoj mjeri ili ne utiču bitno na njihove živote.

Treća edicija festivala je bila posebna, zato što smo, osim lokalnih volontera, ugostili i volontere iz Budve, Tuzi i Podgorice. Time smo stvorili mrežu sa ostalim omladinskim centrima koja će, vjerujem i dalje da se širi i okuplja mlade ispred filmskog platna, par dana, pokraj mora. Svaki težak rad, mukotrpan trud oko organizacije festivala se gleda sa lakoćom kada vidimo rezultate, a to su zadovoljni mladi volonteri iz četiri crnogorske opštine koji zajedničkim snagama rade, druže se i diskutuju o temama bitnih za njih i za naše društvo. Mladi (pogotovo u Ulcinju, i na tu činjenicu sam jako ponosna) teže ka onome što ih ujedinjava, a ne razdvaja. Ako je multikulturalizam pasivan pojam koji samo opisuje i konstatuje različite kulture, interkulturalizam predstavlja aktivnu razmjenu vrijednosti između kultura. Seanema podstiče upravo to i jedan je od dokaza da, bez obzira na nacionalnost, religiju, jezik, mjesto iz kojeg dolaze (bilo grad, bilo ruralno područje), mladi se odlično razumiju i druže jer je njihov zajednički cilj veći od bilo kakvih razlika ili jezičkih barijera. Njihov zajednički cilj je provoditi kvalitetno vrijeme skupa, dijeliti znanja i iskustva, dati svoj doprinos gradu i uživati u umjetnosti. Nikakav novac ne bi mogao kupiti stečeno iskustvo, znanje, zadovoljstvo i druženje.

Na kraju, vjerujem da će Seanema Film Festival i dalje nastaviti uzlaznom putanjom u poboljšanju statusa kulture, i pozivam mlade da nam se pridruže, kako bismo nastavili širiti krug volontera i aktivista, kao i u protekle tri godine. Samu potrebu za održavanjem ovog događaja ne bih trebala više puno ni da obrazlažem. Onome koji zna da „umjetnost imitira život“ su same te tri riječi sasvim dovoljne.

“Nëse shtatzania është e dashtun, pse një vajzë është #epadashtun!”

“Nëse shtatzania është e dashtun, pse një vajzë është #epadashtun!”

Komiteti i Kombeve të Bashkuara mbi zbatimin e Konventës “Mbi eliminimin e të gjitha formave të diskriminimit të grave” (CEDAW), në korrik të vitit 2017 lëshoi një rekomandim, ligjërisht të detyrueshëm për Malin e Zi, për zgjidhjen e problemit të raporteve gjinore në lindje. Një kërkesë e tillë është bërë edhe nga Këshilli i Evropës dhe arsyeja për këtë ka qenë raporti mes sekseve jashtë kufijve natyral. Nëse ky raport normalisht varion nga 102 deri në 105/6 djem për 100 vajza, Instituti i Statistikave në Mal të Zi përgjatë njëzet viteve të fundit ka shënuar lindjen e mesatarisht 109 djemve në raport me 100 vajza. Vetëm në vitin 2009, lindën 113 djem për 100 vajza, që përbën një tregues të qartë të zgjedhjes së seksit para lindjes, me preferencë ndaj seksit mashkull.


Qendrimet rreth fushatës ndërgjegjësuese që u ndërmorr nga Qendra e të Drejtave të Grave në Mal të Zi (Centar za ženska prava / Women’s Rights Center) kanë qenë të ndryshme. Arsyeja pse zgjedh të shprehem më gjerësisht (se sa nënshkrimi i peticionit) është sepse duke e njohur kontekstin shoqëror dhe pozitën e vajzave dhe grave në Mal të Zi, më duhet ta kundërshtoj hipokrizinë që tenton ta shpërqendrojë debatin duke e fokusuar atë te çështja e respektimit të të drejtave reproduktive të grave. Zgjedhja e seksit të fëmijës në Mal të Zi bëhet me anë të abortit selektiv. Kjo ndodh si rrjedhojë e mentalitetit dhe traditës patriarkale që preferon “pasardhësin”, një rol që vajza “nuk e përmbush dot”. Ky diskriminim është aq thellë i rrenjosur sa fillon para lindjes dhe manifestohet në forma të ndryshme përgjatë jetës së vajzës dhe gruas, reflektuar në pozita përherë të pabarabarta në të gjitha fushat e jetës. Këtu përfshihet edhe presioni psikologjik që ju ushtrohet vajzave dhe grave për të lindur djem.

Fushata “#neželjena” (“#epadashtun“) konsiston te rritja e ndërgjegjësimit të qytetarëve malazez, që ky është një problem kulturor dhe i qeverisë malazeze, që fenomeni është i gjurmueshëm, statistikisht i matshëm dhe duhet vepruar mbi të. Peticioni drejtuar Qeverisë së Malit të Zi, më konkretisht kërkon hartimin e një Plani Veprimi ose dokumenti tjetër strategjik, si edhe përmban një sërë rekomandimesh, ndër të cilët përmenden: hulumtimi i të dhënave statistikore dhe ndjekja e vazhdueshme e tendencave; përdorimi i një qasje multidisciplinore në adresimin e problemit; përshtatjen e masave në nivel lokal; diskutimi dhe shkëmbimi i njohurive ndërmjet sektorëve të ndryshëm, që i paraprin ndryshimeve përkatëse në legjislacion ose politika; fuqizimin e grave për të marrë vendime të mirë informuara; analizën e normave dhe praktikave kulturore që promovojnë vlerat e vajzave për shoqërinë, etj. Për t`a mbështetur këtë nismë, ju mund ta nënshkruani peticionin, në linkun si vijon: https://www.change.org/p/nvo-centar-za-%C5%BEen…/…/37327142…

Shkruan: Drita Llolla, drejtore ekzekutive e OJQ iACT