Month: March 2018

Oda istoriji kinematografije i filmu: Rađanje kinematografije

Oda istoriji kinematografije i filmu: Rađanje kinematografije

Piše: Vojin Ćetković

Filmska industrija je jedna od najuspješnijih industrija današnjice. Interesantna je činjenica da se kroz istoriju, kinematografija konstantno “preimenovala” i mijenjala ne bi li iznova pronalazila važno mjesto u našoj svakodnevnici. Kroz tehnologiju i inovacije, kinematografija je prevazišla granice tradicionalnog, postajući dostupna raznovrsnim i fragmentiziranim preferencijama publike. Mahom se razvoj kinematografije objašnjava i činjenicom da postoji nešto u ljudskoj prirodi što je opčinjeno pokretnim fotografijama, ili tačnije storytelling-om. Ako bih koordinisanost i uticaj masovnih medija smatrao svojevrsnom Platonovom alegorijom o pećini, moguće je reći da film u svom korjenu ima sasvim suprotan cilj. U slučaju idealnog ishoda događaja u društvu smatran je emancipatorskim sredstvom, ili možda nekom vrstom homeopatskog lijeka kolektivne svijesti. Činjenica je ipak da se film uvijek “tajno” smatrao jednim od najjačih i najuticajnijih oružija u cilju promovisanja određene kulture ili ideologije.

Ličnu ljubav prema ovoj grani umjetnosti ni sam ne mogu da obrazložim. Možda je za mene to svojevrsni bijeg od stvarnosti, da bih pronašao istu tu stvarnost, ali u nekom drugom vremenu i okruženju. Postoji nešto sasvim čarobno kako u danima zlatnih godina holivuda, crno bijelih filmova francuske produkcije tako i u modernim čudima produkcije Marvel i sl. Zadivljujuće je osjećati uzbuđenje pri svakom ulasku u bioskop a znati da je isto to uzbuđenje osjećao i čitav jedan vijek generacija prije nas.

Dijeleći ubjeđenje da se neke važne lekcije uče kroz istoriju, a isto tako duboko vjerujući u moć mudrosti prethodnih inovatora, da bi osmislili bolju budućnost važno je upoznati i prošlost. Želim da kroz seriju od  nekoliko artikala upoznam čitaoce, naročito mlade, sa istorijom kinematografije. Neka ovo bude i svojevrsna zahvalnica ovoj umjetnosti koja je uspjela da podigne kolektivnu svijest o problemima i koja je takođe u duhu konstruktivnih rješenja, predstavila jednu sasvim novu dimenziju funksionisanja društva. Hvala kinematografiji što predstavlja aktuelne probleme kroz jedan novi jezik, univerzalni jezik, vizuelni jezik kojeg mladi danas sasvim tečno koriste.

Rađanje kinematografije (1893 – 1903)

Mnogo prije selfija, Instagrama i društvenih mreža koje omogućavaju da zabilježite i podijelite svaki momenat svoga života, dva brata iz Liona predstavila su svijetu izum koji će ga zauvijek promjeniti. Činjenica je da se ni dan danas ne zna tačno ime prvog filma ikada prikazanog. Ono što znamo je to da su na današnji dan davne 1895. godine braća Ogist i Luj Limijer privatnom auditorijumu prikazali film ”Radnici izlaze iz fabrike“. Međutim filmskim rođendanom i prvom filmskom premijerom smatra se 28. decembar (1895) kada su braća Limijer po cijeni od jednog franka pariškoj publici u kafani ”Grand Cafe“ prikazali “Ulazak voza u stanicu”, “Hranjenje bebe”, “Poliveni polivač” i “Radnici izlaze iz fabrike”. Istorija kinematografije, međutim, započinje nešto ranije.

Nemoguće je govoriti o kinematografiji a ne spomenuti koliku je ulogu u tome imao izum fotografije i prvenstveno kamere. Prvi korak ka snimanju filmova načinio je američki fotograf  Edvard Mujbridž 1878. godine koji je sintezom  prvih kamera, filma sačinjenog od staklenih pločica i brze ekspozicije (izloženost filmskog negativa svijetlosti), snimio seriju fotografija konja u pokretu. Kasnije, 1882. godine izumljena je kamera koja je omogućila snimanje 12 kadrova, a već 1889. godine sa izumom negativ filma od celuloze ka snimanju prvih filmova preostao je samo jedan, poslednji korak;

Prva bitnija kompanija u svijetu kamera i djelova potrebnih za njen rad, kao i mnogih drugih, važnih izuma, bila je kompanija svjetski poznatog izumitelja Tomasa Edisona smještena u Americi, dok je odmah iza nje po veličini bila kompanija braće Limijer, u Francuskoj.

1893. godina donosi i poslednji bitni izum neophodan za rađanje filma a to je kamera filmskog formata veličine 35 mm koju je izumio asistent Tomasa Edisona. Svi ovi izumi sjedinjeni su u jednu svrhu, a to je trka ka otelotvorenju prvog filma. Važno je napomenuti da je Edison uz pomoć kinetoskopa bio taj koji je gledaocima omogućio posmatranje takozvane slike u pokretu. Međutim njegov izum bio je ograničen na jednog gledaoca koji je morao čekati svoj red da bi mogao uživati u ovom izumu. Edison nakon toga pažnju usmjerenu kinematografiji usmjeruje na drugu stranu vjerujući da je film izum bez budućnosti te je proces projekcije filmske slike na filmsko platno ostao u vještim rukama braće Limijer. Oni, iako nisu bili izumitelji same kinematografije ipak su svijetu podarili prve filmove. Braća Limijer se nakon filma “Poliveni Polivač” i ekonomskog kraha povlače zauvijek iz svijeta kinematografije 1905. godine. Edison, ponesen prvobitnim uspjehom braće Limijer otvara prvi filmski studio na svijetu, koji je kasnije odigrao važnu ulogu u razvoju tehnika filma, kao i u samom stvaranju filmskog studija Holivud.

Kinetoskop

Govoriti o počecima kinematografije znači spomenuti i Žorža Melijesa. Proglašen je mađioničarem kinematografije zbog njegove sposobnosti da odlično transformiše realnost kroz raznovrsne prvobitne filmske efekte, koje je Melijes sam izumio i razvijao. Bio je vrlo inovativan u razvijanju specijalnih efekata. Slučajno je otkrio efekat zaustavljenog kadra (stop motion) 1896. a bio je i jedan od prvih filmskih stvaralaca koji je koristio tehniku duple ekspozicije.

Scena iz Melijesovog filma Putovanje na Mjesec

Već od 1904. godine svijet polako postaje svjestan činjenice da je film postao bitna sila u svijetu trgovine i industijalizacije, te samim tim počinje i prva trka između zemalja poput Italije, Francuske, Engleske i Amerike u pogledu stvaranja što inovativnijih filmova i samih tehnika snimanja. Ova trka jenjava u Evropi tokom godina Prvog svjetskog rata međutim ova pauza u Evropi dovodi do rađanja prve svjetske filmske velesile – Holivuda.

 

Nastaviće se…

O autoru:

Vojin Ćetković rođen je 26. 03. 1996. godine

Osnovnu školu i Gimnaziju završio je u rodnom gradu Ulcinju.

Trenutno je student druge godine novinarskog smjera Fakultera za komunikacije na Ankara Universitetu u Ankari, Turska.

Jedan je od aktivista Seanema filmskog festivala.

E ardhmja dhe progresi i shoqërisë malazeze mbahen peng nga patriarkati. Ndryshimi fillon në familje

E ardhmja dhe progresi i shoqërisë malazeze mbahen peng nga patriarkati. Ndryshimi fillon në familje

Në vijim, fjalimi i plotë drejtores së iACT, Drita Llolla, në marshimin e 8 marsit, në Ditën Ndërkombëtare të Gruas të organizuar në Podgoricë nga Qendra për të Drejtat e Grave.

“Ndihem e privilegjuar që gjendem përpara jush, si përfaqësuese e brezit të ri të aktivisteve, për të rikthyer vëmendjet tek rëndësia e fuqizimit të gruas, në familje dhe në shoqërinë malazeze.
Si fillm, le t’i kujtojmë me mirënjohje të thellë gratë dhe vajzat ndër shekuj, të cilat nga luftëtare për barazinë gjinore, janë kthyer në pioniere për ndryshime të rëndësishme shoqërore.

Falë mosbindjes së tyre, luftës së mundimshme por gjithnjë të qendrueshme, për drejtësi dhe shanse të barabarta, sot vajzat dhe gratë gëzojnë të drejtën e votës, të drejtën e fjalës së lirë dhe të drejtën e fjalës në publik.

Këmbëngulja për mundësi të barabarta, përtej rezistencës së fortë të patriarkalizmit, ka frymëzuar dhe vazhdon të frymëzojë gjeneratat e reja. Mirëpo, idetë e drejta nuk mbizotërojnë prej vetë virtytit që kanë. Për të ndërtuar shoqëri të shëndosha, të bazuara në respektimin e shanseve të barabarta, kemi ende rrugë të gjatë për të bërë.

Ndryshimi nis te njësia bazë e shoqërisë, familja. Shoqëria malazeze duhet t`i përqaset me përgjegjshmëri të vecantë çështjes së barazisë gjinore brenda strukturave familjare. Roli i vajzës në familje apo në shoqëri nuk kushtëzohet prej karakteristikave biologjike, sepse kështu e predikon një besim i bartur dhe ideologji diskriminuese. Përkundrazi, diferencat biologjike plotësojnë spektrin gjinor dhe unifikojnë. Por në asnjë mënyre nuk duhen parë si faktor kushtëzues për rolin e individit në familje dhe në shoqëri.

Një vajzë ka të drejtën të edukohet dhe të trashëgojë nga familja, njëjtë si një djalë. Një vajzë mund të udhëheqë po aq suksesshëm sa një djalë. Kjo fryme instalohet që në fëmijëri, pikërisht në gjirin e familjes dhe nga aty bartet më tej në shoqëri. Dhe të mendosh që këto duhet të ishin standarte gjërësisht të pranuara në vitin 2018, sot në Mal të Zi përballemi me një realitet tjetër. Vajzat tona po i varfërojmë dhe po i lejmë në mëshirën e kompromiseve jo të ndershme. Po e dëmtojmë zhvillimin e shoqërisë duke e privuar nga realizimi i potendcialit të gjysmës së popullsise. Kjo nuk është e drejtë dhe duhet të ndryshojë!

E ardhmja dhe progresi i shoqërisë malazeze nuk duhen mbajtur peng nga patriarkati. Duhet të vazhdojmë rrugën e aspiratave perëndimore, me në qendër motorin e progresit të shoqërisë që është individi me kapitalin e tij intelektual dhe krijues. Kjo eshtë detyra dhe sfida e brezit të ri sot, që këtë frymë progresiste, me kurajë t`a transferojmë në cdo qelizë të shoqërisë, në institucione dhe në vendimmarrje. Në këtë mënyrë shoqëria malazeze do të jetë më e sigurtë, do të gëzojë më shumë paqe dhe prosperitet.

Dhe pse ky eshte nje marshim, protestë e pakënaqësive të shumta që ne si vajza i gra ndiejmë në përditshmëri, unë ftoj sot djemtë dhe burrat, që t’a zotërojmë kurajën dhe t`i japim fund kësaj marrëzie. Le t`a fillojmë ndryshimin nga familjet tona.

Për shanse të barabarta për vajzat dhe gratë. Për një shoqëri të drejtë dhe të qendrueshme.
Faleminderit.”